Kobiety odgrywały i odgrywają istotną rolę w rozwoju różnych dyscyplin naukowych,
mimo że ich wkład często był (jest) marginalizowany lub wręcz ignorowany. Wiele
utalentowanych intelektualistek zmagało się z licznymi barierami w dostępie do edukacji, a
nawet teraz muszą radzić sobie z wieloma problemami – szklany sufit i utrudnione
możliwości awansu, podwójne obciążenie pracą (zawodową i życiem prywatnym), ogromna
presja publikowania to tylko niektóre z nich. W obliczu tych wyzwań kluczowa jest zatem
potrzeba upamiętniania tych wybitnych jednostek, ich osiągnięć, a co za tym idzie – wpływu,
jaki miały na naukę.
(Nie)widoczność kobiet w strukturach akademii ma znaczenie nie tylko symboliczne.
Utrwalanie inspirujących wizerunków i historii, ale także prawdziwe pokazywanie trudności
w trakcie uczelnianej kariery, stanowi głos w dyskursie dotyczącym równości płci w nauce. Z
takim przekazem można także wychodzić poza mury uniwersytetów – tak, aby tworzyć
społeczną przestrzeń, w której osiągnięcia kobiet czy innych marginalizowanych grup będą
zapamiętywane. Ośrodki naukowe podejmują wiele działań, które mają zrealizować ten cel.
Powstają artykuły czy monografie o pionierkach różnych dziedzin, prowadzone są badania i
projekty na ten temat. Są także materialne inicjatywy – pomniki czy pamiątkowe tablice –
albo bardziej symboliczne, jak chociażby nazywanie sal, budynków i programów
stypendialnych nazwiskami zasłużonych. Tak różnorodne formy nie są jedynymi, a zaczynają
im towarzyszyć także te bardziej dostępne i kreatywne. Takim przykładem są wystawy czy
wycieczki, a jedna z nich zasługuje na szczególną uwagę.
Inicjatywa (K)Ein Spaziergang – którą na język polski można przetłumaczyć jako
(Nie)spacer – została stworzona z okazji 125-lecia obecności kobiet na Uniwersytecie
Wiedeńskim. Symbolizuje ona trudną drogę, jaką musiały przejść kobiety w akademii, od
pierwszych studentek z 1897 roku aż do dzisiaj. Trasa spaceru, przebiegająca przez teren
kampusu, była pełna przystanków symbolizujących ważne momenty i postacie w historii
walki o równość płci w nauce. Obecność kobiet na tej uczelni to jednak jedynie ułamek w jej
wielosetletniej tradycji. Uniwersytet ma 659 lat, a studentki są jego częścią jedynie od 127 lat.
To właśnie tę lukę wykorzystano tworząc dwa lata temu ten projekt – informacjami zostało
pokryte jedynie 114 z 600 metrów trasy. Spacer miał formę interaktywnej ścieżki, podczas
której uczestniczki i uczestnicy mogli odkrywać kluczowe wydarzenia związane z obecnością
kobiet na uczelni, zarówno poprzez fizyczne przystanki, jak i wersję cyfrową, dostępną online. Każdy z przystanków przybliża historie pionierskich kobiet, które zmieniały nie tylko
uniwersytet, ale i całe społeczeństwo. Spacer pokazuje, że walka o równość kobiet w nauce
nie była „spacerkiem” – była pełna wyzwań, które do dziś nie zostały w pełni pokonane.
Projekt ten nie tylko upamiętnia kobiety, które otworzyły drzwi dla przyszłych pokoleń, ale
także zachęca do refleksji nad tym, jak wiele jeszcze zostało do zrobienia w zakresie
osiągnięcia pełnej równości. Dzięki innowacyjnej formie interaktywnego spaceru zyskuje się
szansę na nowoczesne i angażujące upamiętnienie, które łączy w sobie historię z
teraźniejszością, a jednocześnie uwidacznia tę systemową nieobecność kobiet w akademii.
Po zakończeniu spaceru w jego fizycznej formie organizatorzy postanowili przenieść
spacer w sferę internetową – zachowując przy tym jego najważniejszą ideę, czyli pokazanie
tego pustego miejsca w historii. W tej zdigitalizowanej formie spacer nie jest zwykłą relacją z
jego wersji na Kampusie, ale także zaczyna się od 1365 roku – a potem każda osoba musi
przewijać niezapełnioną stronę, która symbolizuje ponad pół wieku bez studiujących kobiet.
(Nie)Spacer dostępny jest w języku niemieckim https://kein-spaziergang.univie.ac.at/kein-
spaziergang-ein-scrollgang/ oraz w języku angielskim: https://kein-
spaziergang.univie.ac.at/en/no-walk-in-the-park-a-scroll-stroll/. Zachęcamy do wirtualnego
„przejścia” i zapoznania się z tymi historiami.
Muzeum HERstorii Sztuki 